Phải xác định được nguồn vốn trước khi đấu thầu

Quá trình rà soát các dự án đầu tư sử dụng vốn ngân sách nhà nước và vốn trái phiếu chính phủ thời gian qua cho thấy, nhiều dự án không có khả năng hoàn thành, kéo dài thời gian thi công, hiệu quả đầu tư kém dẫn tới lãng phí nguồn lực của Nhà nước. Một trong những nguyên nhân là do tình trạng đầu tư dàn trải, nhiều dự án vượt quá khả năng cân đối vốn. Để khắc phục tình trạng này, nhiều đại biểu Quốc hội kỳ vọng Luật đấu thầu số 43/2013QH13 (Luật đấu thầu   2013) có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2014 sẽ tạo nên bước chuyển mới trong thời gian tới.

Cần chế tài sử dụng vốn nhà nước 
Ảnh Lerer Tiên

Từ những tồn tại và bất cập trên, năm 2011, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 1792/CT-TTg để tăng cường quản lý đầu tư từ vốn ngân sách nhà nước và vốn trái phiếu chính phủ. Điều này thể hiện quyết tâm của Chính phủ nhằm chấn chỉnh tình trạng đầu tư dàn trải của các bộ, ngành, địa phương.

Nhìn lại qua hơn hai năm thực hiện, nhiều địa phương đã thẳng thắn thừa nhận, Chỉ thị số 1792/CT-TTg đã góp phần kiểm soát được vấn đề quản lý nợ đọng trong đầu tư, công tác làm kế hoạch cũng được cải thiện nhiều so với trước đây. Trong khi đó, một số địa phương vẫn còn ý kiến rằng Chỉ thị số 1792/CT-TTg là chặt quá và xin “nới lỏng”. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cũng như các đại biểu Quốc hội cho rằng, cần quản chặt hơn nữa việc sử dụng vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước và phải chặn từ gốc chứ không để xảy ra tình trạng đầu tư dàn trải, xin - cho như những năm qua để nay phải “đau đớn cắt lỗ” đối với những dự án không có khả năng hoàn thành.


Bên cạnh đó, việc cắt, giảm quy mô đầu tư hoặc bắt buộc chuyển đổi hình thức đầu tư khác đối với những dự án không có khả năng bố trí, huy động đủ vốn để hoàn thành hoặc bố trí thêm thì cũng không mang lại hiệu quả thiết thực…, chỉ là biện pháp tạm thời, chỉ mới khắc phục được những vấn đề trước mắt. Do đó, cần phải có cái nhìn dài hạn, ngăn chặn từ gốc rễ, giải quyết được căn cơ, quản lý đầu tư công một cách toàn diện hơn. Ngày 26/11/2013, Luật đấu thầu đã được Quốc hội thông qua, và Luật này được kỳ vọng sẽ góp phần quản lý hiệu quả việc sử dụng vốn nhà nước.

Xác định rõ khả năng thu xếp vốn

Đưa ra chế tài trong Luật đấu thầu 2013 là một trong những biện pháp mạnh mẽ để quản lý chặt và có hiệu quả sử dụng vốn nhà nước nói chung và hoạt động quản lý nhà nước về đấu thầu nói riêng. Cụ thể, ngay từ bước lập, trình duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu, một trong những căn cứ để lập, trình duyệt lựa chọn nhà thầu là phải xác định rõ nguồn vốn cho dự án. Khoản 3 Điều 35 Luật đấu thầu 2013 nêu rõ: “Đối với mỗi gói thầu phải nêu rõ nguồn vốn hoặc phương thức thu xếp vốn, thời gian cấp vốn để thanh toán cho nhà thầu; trường hợp sử dụng vốn hỗ trợ phát triển chính thức, vốn vay ưu đãi thì phải ghi rõ tên nhà tài trợ và cơ cấu nguồn vốn, bao gồm vốn tài trợ, vốn đối ứng trong nước”. 
Nghị định số 38/2013/NĐ-CP về quản lý và sử dụng nguồn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) và nguồn vốn vay ưu đãi của các nhà tài trợ cũng đưa ra những quy định chặt chẽ khi phê duyệt danh mục tài trợ. Đối với danh mục tài trợ thuộc thẩm quyền phê duyệt của Thủ tướng Chính phủ, cơ quan chủ quản gửi Bộ Kế hoạch và Đầu tư công văn đề nghị trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Danh mục tài trợ kèm theo Đề cương chương trình, dự án và văn bản, tài liệu về khả năng thu xếp nguồn vốn ODA và vốn vay ưu đãi của nhà tài trợ (điểm a khoản 3 Điều 13 Nghị định số 38/2013/NĐ-CP). Còn đối với Danh mục tài trợ thuộc thẩm quyền phê duyệt của cơ quan chủ quản, cơ quan chủ quản gửi Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính và các cơ quan có liên quan công văn đề nghị góp ý kiến kèm theo Đề cương chương trình, dự án và văn bản, tài liệu về khả năng thu xếp nguồn vốn ODA viện trợ không hoàn lại của nhà tài trợ (điểm a khoản 4 Điều 13 Nghị định số 38/2013/NĐ-CP).

Nếu như “tổ chức lựa chọn nhà thầu khi nguồn vốn cho gói thầu chưa được xác định dẫn tới tình trạng nợ đọng vốn của nhà thầu”, thì chủ đầu tư, bên mời thầu phải chịu trách nhiệm trước pháp luật vì đã vi phạm một trong những hành vi bị cấm trong đấu thầu của Luật đấu thầu 2013 (khoản 9 Điều 89). Hơn nữa, bên cạnh trách nhiệm thực hiện công việc được giao, tất cả các bên liên quan tham gia quá trình tổ chức lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư, từ người có thẩm quyền, chủ đầu tư, bên mời thầu cho tới các bên liên quan khác còn phải chịu trách nhiệm giải trình việc thực hiện với cơ quan cấp trên, cơ quan thanh tra, kiểm tra, cơ quan quản lý nhà nước về hoạt động đấu thầu khi các cơ quan này yêu cầu (từ Điều 73 đến Điều 78 Luật đấu thầu năm 2013).

Mục đích của việc đưa ra những chế tài trên là nhằm khắc phục những tồn tại, bất cập trong đầu tư công, sử dụng vốn nhà nước; đồng thời góp phần ngăn ngừa việc đầu tư dàn trải để sử dụng và quản lý hiệu quả nguồn lực của Nhà nước. Tuy nhiên, cùng với Luật đấu thầu 2013, để khắc phục được tất cả những hạn chế nêu trên cần phải có sự quản lý đồng bộ, thống nhất và chặt chẽ của các quy định pháp luật liên quan.
Nguồn: muasamcong.vn